Çocukta Ateş Zararlı Mı?

Prof. Dr. Mustafa Bakır
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi

Anne ve babaların çoğu çocuklarının ateşi yükseldiği zaman telaşlanırlar. Bunun nedeni, ateşi hastalık belirtisi olarak değil, bir hastalık olarak algılamalarıdır.

Ailelerin %94’ü ateşin çocuğa zarar vereceğine, %63’ü havale geçirme ve diğer ciddi sağlık problemlerine yol açacağına, %18’i ise beyin hasarına yol açacağına inanmakta, normal vücut sıcaklıklarında bile sık aralıklarla ateş düşürücü kullanmaktadırlar.

Ateş düşürücü ilaçlar çoğu zaman sık aralıklarla, uygun olmayan dozlarda veya ikinci bir ateş düşürücü ilaçla birlikte kullanılmaktadır.

Ateşi tehlikeli bir durum olarak gören ve acilen düşürülmesi gerektiğine inanan bazı anneler uyuyan çocuklarını uyandırarak ateş düşürücü ilaçlar yanında soğuk su, alkol veya sirke gibi uygulamalarla ateşi düşürmeye çalışırlar.

Hatta bazı ebeveynler daha önceki ateşlenme nedeniyle gittikleri çocuk doktorunun önerdiği antibiyotiği ateş düşürür zannıyla kullanırlar. Ateş korkusu anne ve babanın eğitim düzeyi ile ilişkili değildir, hatta yüksek eğitim düzeyi olan anne ve babalarda bu korku daha fazladır. Bunun yanında doktorlar, ailelerin telaş ve korkusunu azaltmak ve çocuğu rahatlatmak amacıyla bazen birden fazla ilaçla ateşi düşürmeyi önermekte, ciddi hastalıkları atlama endişesi veya komplikasyonları engelleme gerekçesi ile fazladan tetkik ve tedavi yapabilmektedirler.

ENFEKSİYON HASTALIKLARININ BELİRTİSİ
Ateş , ölümcül enfeksiyon hastalıklarının en önemli belirtisidir. Buna karşılık, bu yaş grubunda ateşin en sık rastlanan nedeni çoğunlukla kendiliğinden iyileşen viral enfeksiyonlardır. Bu nedenle bir yandan ağır enfeksiyon hastalıklarına bağlı sekellerin ve ölümlerin önlenmesi, diğer yandan da kendiliğinden iyileşen ateşli hastalıklarda gereksiz hastane yatışlarının, tetkik ve tedavilerin önlenmesi için ateşin nasıl oluştuğu, nasıl tanımlandığı, nasıl ölçülüp değerlendirildiği, ateşe neden olan ciddi bakteri enfeksiyonlarının belirti ve bulgularının neler olduğu, ne zaman ve nasıl tedavi edilmesi gerektiği gibi konularında ebeveynin bilgi sahibi olması büyük önem taşımaktadır.

Beynin hipotalamus adı verilen bölgesinde bulunan bazı sinir hücreleri ısıya karşı duyarlıdır ve vücut sıcaklığının düzenlenmesini sağlayan bir termostat görevi yaparlar. Termostat hücrelerinin en yüksek ayarı 42oC’dir, daha fazla yükseltilemez. Bu sayede hücrelerde ısı artışına bağlı kalıcı hasarın oluşması engellenmiştir.

Bazı deneysel çalışmalar bağışıklık sisteminin ateşli dönemde daha iyi çalıştığını, ateşi düşürülmeyen çocukların düşürülenlere göre daha kısa sürede iyileştiğini göstermiştir. Ateş iltihap hücrelerinin enfeksiyon bölgesine göçünü artırır, mikrop öldürme aktivitelerini uyarır, antikorların yapımını artırır. Anne ve babaların ateşten korkmalarının en önemli nedeni küçük çocuklarda havale nöbetine neden olabilmesidir.

ENFEKSİYONLARA KARŞI SAVUNMA MEKANİZMASI

Havale nöbeti genellikle ateşin yükselmeye başladığı fakat henüz fark edilmediği ilk dönemde (37,5-38 oC civarında) oluşmaktadır. Ateşli havale nöbetleri genellikle kendiliğinden düzelir ve altta yatan başka bir nörolojik hastalık yoksa kalıcı sinir sistemi hasarına neden olmaz.

Sonuç olarak, vücudun enfeksiyonlara karşı bir savunma mekanizması olan ateş, bazı nadir durumlar dışında havale nöbetini tetiklese bile zararsızdır. Bu nedenle ateşe sadece çocuğu fiziksel olarak rahatsız ettiği zaman, genellikle koltuk altı 38,5 oC üzerinde ise müdahale edilmeli, ateşi düşürmek için birden fazla ateş düşürücü ilaç kullanılmamalı, ateşi düşürmenin ateşe neden olan hastalığı tedavi etmediği iyi bilinmelidir.